جنگل‌های ۴۰ میلیون ساله در انتظار ثبت

  • جنگل‌های ۴۰ میلیون ساله در انتظار ثبت
    در كشور ما هر زمانی كه صحبت از ثبت جهانی شده به ثبت جهانی آثار باستانی اشاره داشته است. این در حالی است كه میراث طبیعی هم در كشور ما همپای میراث باستانی در معرض خطر هستند و هر لحظه بیم نابودی آنها می‌رود. اما طبق اخباری كه از سال قبل منتشر شد به نظر می‌رسد كه تلاش برای ثبت جهانی میراث طبیعی هم دارد شكلی جدی به خود می‌گیرد و صحبت از ثبت جهانی جنگل‌های هیركانی گواه همین مساله است.
     
    به گزارش آرمان، جنگل‌های هیركانی از مهم‌ترین جنگل‌های پهن برگ جهان، از منطقه هیركن آذربایجان در حاشیه دریای خزر آغاز و تا استان گلستان در ایران امتداد می‌یابند. مساحت آن حدود 55 هزار كیلومتر مربع است و 20هزار هكتار آن سهم آذربایجان و نزدیك 8 /1 میلیون هكتار آن سهم ایران است. این جنگل با قدمت ۴۰ میلیون سال یكی از ارزشمندترین جنگل‌های جهان به شمار می‌آید و از آن به عنوان موزه طبیعی یاد می‌شود. از جمله ویژگی‌های منحصر به فرد این جنگل خزری، تنوع شرایط اقلیمی و زیستی، درختان دیرزیست، درصد بالای اراضی حاشیه رود، گونه فسیل زنده و گونه‌های نادری مانند سوسن چلچراغ است. جنگل‌های هیركانی با وجود قدمت و اهمیتی كه دارند همواره در معرض تهدیدات بسیاری قرار گرفته‌اند. این تهدیدات به حدی جدی هستند كه تعداد این جنگل‌ها را در یك دوره 40 ساله از سه میلیون هكتار به 8/ 1 میلیون هكتار كاهش داده‌اند. تخریب این جنگل‌ها به حدی زیاد و مشكل‌ساز شده است كه دو ما قبل معصومه ابتكار، رئیس سازمان محیط زیست گفت: «از سال‌ها قبل نظر سازمان محیط زیست این بوده كه جنگل‌های هیركانی دیگر توان بهره‌برداری تجاری ندارد، زیرا عمده جنگل‌های ما در شیب بالای 30 درصد قرار دارد و وقتی این جنگل‌ها مورد تخریب و برداشت قرار می‌گیرد امكان بازسازی آن دشوار است یا وقتی به‌طور طبیعی بازسازی می‌شود تنوع زیستی ارزشمند سابق را ندارد. نظر سازمان حفاظت محیط زیست این است كه به سمت حفاظت این جنگل‌ها برویم و حداقل برای یك مدت كوتاه از بهره‌برداری از آنها خودداری و از ورود بیش از حد دام به این مناطق خودداری كنیم.»

    اگر تا دیروز بهره‌برداری‌های و چرای بیش از حد دام مهم‌ترین عاملان نابودكننده جنگل‌های شمال تلقی می‌شدند در چند ساله اخیر جنگل‌خواری و تغییر كاربری زمین برای ویلاسازی و سد‌سازی غیركارشناسانه تبدیل به مهم‌ترین تهدیدها برای جنگل‌های هیركانی شده‌اند. سد شفارود از همان روزهای آغازین ساخت، با مخالفت‌های زیادی از سوی فعالان محیط زیست و سازمان محیط زیست مواجه شد. با اینكه وزارت نیرو صحبت از كوتاه آمدن سد شفارود می‌كند و می‌گوید كه این سد با قطع 93 هزار هكتار درخت ساخته می‌شود اما بعضی از فعالان محیط زیست معتقد هستند كه سد شفارود در مراحل ساخت و بعد از آبگیری حدود 400 هزار هكتار جنگل هیركانی را نابود خواهد كرد. صحبت از قطع جنگل‌های عادی نیست بلكه از قطع درختانی صحبت می شود كه وامدار یك تاریخ 40 میلیون ساله هستند و به همین دلیل نمی‌توان به سادگی از كنار سهل‌انگاری مسئولان گذشت. تهدیداتی از این دست باعث می‌شوند كه سازمان محیط زیست و سایر نهادهای فعال مسأله ثبت جهانی جنگل‌های هیركانی را بیش از پیش مورد توجه قرار دهند تا شاید از این طریق بتوانند با كمك نهادهای بین‌المللی گامی مهم برای حفاظت از این جنگل‌ها بردارند.
     

    با وجودی كه حدود 90 درصد از جنگل‌های هیركانی در كشور ایران هستند اما در ثبت جهانی این جنگل‌ها آذربایجان گوی سبقت را از ایران ربود. در ۲۱ تیر ۱۳۸۵ جمهوری آذربایجان درخواستی را مبنی بر ثبت جهانی جنگل كاسپینی – هیركانی به یونسكو ارائه كرد. با بررسی كارشناسان این سازمان اعلام شد به دلیل اینكه سهم جمهوری آذربایجان تنها ۲۰ هزارهكتار در مقابل سهم ۲ میلیون هكتاری ایران از این جنگل متعلق به دوره ژوراسیك است، ثبت جهانی این اثر به تنهایی به نام آذربایجان ممكن نیست. پس از آن مقامات فرهنگی ایران پیشنهادی را مبنی بر ثبت مشترك این اثر طبیعی به آذربایجان دادند، البته با اختلافاتی كه دو كشور داشتند این اتفاق روی نداد، تا اینكه از یك سال گذشته مساله ثبت جهانی جنگل‌های هیركانی دوباره مورد توجه قرار گرفت.

    حدود هشت ماه قبل مدیركل دفتر ثبت آثار سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گفت: «پرونده‌ ثبت جهانی جنگل‌های هیركانی به ‌عنوان نخستین میراث طبیعی جمهوری اسلامی ایران به یونسكو ارسال می‌شود.» فرهاد نظری با اشاره به اینكه منابع و مواریث طبیعی جمهوری اسلامی ایران، شاخص‌های جهانی شدن را دارند، اظهاركرد: «پرونده‌ ثبت جهانی جنگل‌های هیركانی با توجه به شاخص‌ها و مقررات یونسكو تنظیم شده است.» از آن زمان فعالیت‌ها برای ثبت جهانی جنگل‌های هیركانی بیش از پیش شدت گرفت تا اینكه در روز 8 مرداد كه به عنوان روز «جنگل، رمز حیات» نامگذاری شده است، معصومه ابتكار، رئیس سازمان محیط زیست گفت: «با رایزنی‌های انجام شده قصد داریم به‌طور مشترك جنگل‌های هیركانی را به نام ایران و آذربایجان ثبت كنیم، البته سهم ایران در این زمینه به دلیل وجود اكثریت این جنگل‌ها پررنگ‌تر خواهدبود.» با توجه به نگاه ویژه‌ای كه دولت یازدهم به مسائل محیط زیستی داشته و حتی تلاشی كه این دولت برای تدوین یك سند محیط زیستی انجام داده است به نظر می‌رسد كه ثبت جهانی جنگل‌های هیركانی بیش از هر زمانی در این دوره می‌تواند امكانپذیر باشد. ثبت جهانی این جنگل‌ها علاوه بر تأثیری كه از نظر قانونگذاری برای حفاظت از جنگل‌ها دارد می‌تواند كمك‌های مالی جهانی برای حفاظت از این جنگل‌ها را افزایش دهد. یك فعال محیط زیست در استان مازندران درباره جنگل‌های هیركانی و لزوم ثبت جهانی آنها به «آرمان» می‌گوید: جنگل‌های هیركانی از نظر تنوع گونه‌ها و قدمتی كه دارند منحصر به فرد هستند. قدمت بیش از یك میلیون ساله این جنگل‌ها، آنها را به موزه میراث طبیعی تبدیل كرده است. عارف آهنگر با اشاره به اینكه ثبت جهانی جنگل‌های هیركانی جلوی تخریب آنها را می‌گیرد، می‌افزاید: تخریب‌هایی از قبیل قطع درختان برای احداث سد، تغییر كاربری زمین‌ها و ویلاسازی گسترده، ساخت مرغداری و بهره‌برداری‌های صنعتی این جنگل‌ها را در معرض نابودی قرار داده است. او درباره فواید ثبت جهانی این جنگل‌ها می‌گوید: با ثبت جهانی جنگل‌های هیركانی وضعیت آنها از نظر حقوقی تغییر می‌كند. در قوانینی كه شامل حال این جنگل‌ها می‌شوند تغییر ایجاد می‌شود و به همین دلیل فعالان محیط زیست می‌توانند برای حفاظت بیشتر از آنها تلاش كنند.
     
    یك كارشناس محیط زیست با اشاره به رقابت‌های توسعه‌ای كه بین مناطق مختلف در كشور ما شكل گرفته است به «آرمان» می‌گوید: دلیل توسعه شتابانی كه در كشور ما شكل گرفته، این است كه دولت می‌خواهد به خواسته‌های مردم پاسخ گوید و رضایت آنها را جلب كند. متأسفانه بسیاری از پروژه‌های توسعه‌ای از داخل رویشگاه‌های جنگلی كشور ما رد می‌شوند و این جنگل‌ها را به‌شدت در معرض تخریب و خطر قرار می‌دهند. هومان خاكپور ادامه می‌دهد: به بهانه توسعه، هیچ مانعی بر سر اجرای این پروژه‌های عمرانی وجود ندارد. با وجود اینكه قانون هم ارزیابی زیست محیطی را برای پروژه‌های بزرگ توسعه لحاظ كرده است اما با این وجود بسیاری از این پروژه‌ها مانند پروژه‌های انتقال آب، سد‌سازی‌ها و پروژه‌های انتقال نفت و گاز بدون مجوز اجرا می‌شوند و به تخریب محیط زیست می‌انجامند.

    او می‌افزاید: از سوی دیگر عامل بعدی كه باعث تخریب جنگل‌ها می‌شود وابستگی معیشتی مردم به جنگل‌هاست. او تصریح می كند: سازمان محیط زیست و سازمان جنگل‌ها به دنبال ثبت جهانی جنگل‌های هیركانی هستند تا از طریق اقدامات بین‌المللی و محدودیت‌هایی كه این معاهدات ایجاد می‌كنند باعث شوند كه دولت با احتیاط بیشتری در قبال جنگل‌ها برخورد كند و ملاحظات محیط زیستی و آنچه كه باعث پایداری محیط زیست می شود بیشتر لحاظ شود. خاكپور می‌گوید: هر چند كه این ایراد به معاهدات بین‌المللی وجود دارد كه ضمانت اجرایی بالایی ندارند، ولی از آنجایی كه دولت‌ها تلاش می‌كنند وجه بین‌المللی‌شان را حفظ كنند با ثبت بین‌المللی جنگل‌ها تلاش می‌شود از خطراتی كه این جنگل‌ها را تهدید می‌كند كاسته شود. او هدف از ثبت بین‌المللی جنگل‌ها را بالا بردن ضریب حفاظتی این مناطق به لحاظ تعهداتی كه برای دستگاه‌های دولتی ایجاد می‌كند، می‌داند.

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 5 آبان 1394    | توسط: نویسنده Ž    |    |
نظرات()